เลวโดยปริยาย

ผมถามผู้บริหารองค์กรแห่งหนึ่งระหว่างการทำโครงการเรื่องวัฒนธรรรมองค์กรว่า "คิดว่าเหตุใดเราจึงต้องมี Organization Culture?"

คำตอบที่ได้มีหลากหลาย เพราะเรื่องคนเป็นเรื่องสำคัญ เพราะเราต้องพัฒนาพฤติกรรมที่เหมาะสมกับองค์กร เพราะความสำเร็จทางตัวเลขเพียงอย่างเดียวไม่ยั่งยืน เพราะต้องการเพิ่มความผูกพันของพนักงาน ฯลฯ ล้วนแต่เป็นคำตอบดีๆทั้งนั้น

มีคำตอบหนึ่งที่โดนใจผมเป็นพิเศษ นั่นคือ "เพราะถ้าเราไม่ตั้งใจทำดี เราจะเลวโดยปริยาย"

อือม์ หมายความว่าอะไร? หลังสอบถามผู้พูดอธิบายว่า หากเราไม่ตั้งใจประพฤติสิ่งที่ดี โดยเริ่มจากการรู้จักสิ่งที่ดี กำหนดแนวทางการปฏิบัติที่เหมาะสม และพยายามทำอย่างสม่ำเสมอ เราอาจทำตัวไม่ถูกต้อง อาจตรงกันข้ามกับสิ่งที่เราอยากเป็น เช่น ใจเราอยากมีความสามัคคีเห็นแก่ส่วนรวม แต่เรายังตั้งแถวสองเวลากลับรถ หรือแซงซ้ายเพื่อปาดรถทางตรง เพราะ 'ใครๆก็ทำกัน' เป็นต้น

 
หากไม่มีวัฒนธรรมที่คิดถึงใจเขาใจเรา เราก็จะเห็นแก่ตัวโดยไม่ได้ตั้งใจ

ชอบมากครับ ชอบเพราะนี่คือสาเหตุที่ทำให้ตัวผมหลงรักอาชีพที่ทำ อาชีพที่ทุกวันพยายามทำให้คนได้พูดถึงสิ่งดีๆที่พวกเขาอยากเป็น ไม่ใช่ที่สิ่งแวดล้อมบังคับให้เป็น ช่วยกันว่ายทวนน้ำอย่างมีความสุข

ชอบเพราะอาชีพนี้ช่วยทำให้ผมเป็นคนดีขึ้น ด้วยการลดความ "เลวโดยปริยาย" ของตัวเองลง


วันนี้อยากเล่าให้คุณผู้อ่านฟังถึงสมองส่วนหนึ่งที่ แม้มันไม่ได้ตั้งใจ แต่มีส่วนอย่างมากกับความเลวโดยปริยายดังกล่าว สมองส่วนนี้เรียกว่า
Basal Ganglia อยู่ติดกับระบบที่เรียกว่า Limbic System คือส่วน(ใหญ่)ของสมองมนุษย์ที่ใช้ตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่เข้ามา บางคนคิดถึงระบบนี้ว่าเป็นสมองของ 'ไดโนเสาร์' เพราะมันติดมากับเราตั้งแต่ดึกดำบรรพ์สมัยคนยังอยู่ในถ้ำ

ความสามารถของเจ้า Basal Ganglia นี้คือ บันทึกสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัวเราเพื่อปรับตัวให้อยู่รอด สมัยก่อนใช้เวลาเราเดินไปในป่าผ่านหินใหญ่ก้อนหนึ่ง สมองส่วนนี้จะเตือนเราว่า เอ๊ะ เมื่อวานไม่มีนะหินก้อนนี้ แล้วเราก็จะเผ่นหนีได้ก่อนที่ช้างตัวนั้นจะไล่เหยียบเรา มีประโยชน์อย่างยิ่งต่อการเอาตัวรอดในสมัยนั้น

ในปัจจุบัน เรากำลังใช้สมองส่วนนี้เวลาที่เราพบว่า ใครน้าหน้าคุ้นมากเลยเคยเจอกันที่ไหนหว่า หรือ เวลาเราสามารถขับรถจากบ้านไปที่ทำงานได้โดยไม่หลง แม้จะคุยโทรศัพท์หรือฟังวิทยุไปตลอดทาง ดูเหมือน Multi-task ได้ เพราะการขับรถของเราไม่จำเป็นต้องอาศัยสมองส่วนที่ใช้คิดอีกแล้ว เราทำสิ่งนี้จนฝังลึกเป็นส่วนหนึ่งของตัวเรา ไม่ต้องคิดก็ทำได้

เจ้า Basal Ganglia ของเรานี่แหละ คือสิ่งที่ทำให้วัฒนธรรมองค์กรเป็นสิ่งสำคัญยิ่งนักเพราะหากองค์กรไม่มีสิ่งที่ 'ดี' ไว้ให้พนักงานจดจำ สมองมนุษย์ไม่มีทางเลือกนอกจาก "เลวโดยปริยาย"

พฤติกรรมเกิดจาก Focus and Repetition หากเราไม่สร้างสิ่งที่องค์กรต้องการไว้ให้สมอง Repeat สมองก็จะ Repeat สิ่งที่ไม่ต้องการ แล้วก็จบลงด้วยพฤติกรรมที่ไม่ต้องการ เช่นพนักงานเข้ามาในองค์กรใหม่ๆ ไฟแรง อะไรๆก็เป็นไปได้ อยู่ไปไม่นานท่ามกลางสิ่งแวดล้อมที่ อะไรๆก็เป็นไปไม่ได้ สักพักไฟก็จะมอดไปเอง

ผมนึกถึงคำพูดของบรมครูท่านหนึ่ง คือ ครูสมพร (สอนลิง) ท่านกล่าวไว้ว่า "อยากให้ลิงเก็บแต่มะพร้าวสีน้ำตาล ก็ให้เขาเห็นแต่มะพร้าวสีน้ำตาล"

เปรียบเสมือน อยากให้สมาชิกในองค์กรทำตัวอย่างไร มีพฤติกรรมอย่างไร ต้องรายล้อมตัวพวกเขาด้วยวัฒนธรรมองค์กรที่ต้องการ สร้างโอกาสมากๆ หลายๆช่องทาง อย่าลืมทำสิ่งเหล่านั้นให้ 'ชัด' ที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพราะสมองไม่ชอบความไม่ชัดเจน ผนวกกับพฤติกรรมที่เราไม่ต้องการมักมีตัวอย่างที่ชัดเจนเสียด้วย

องค์กรของคุณผู้อ่านละครับ ปัจจุบันมีมะพร้าวสีน้ำตาลมากพอหรือยัง?