ระดมสมองอย่างไรให้เกิดความคิดสร้างสรรค์

หลังจากผ่านกระบวนการระดมสมองไปแล้วหนึ่งรอบ ผู้บริหารท่านหนึ่งโทรมาหาผมเพื่อถามถึงแนวทางการระดมสมองเพื่อให้เกิดความคิดสร้างสรรค์ในหลากหลายรูปแบบให้ได้มากที่สุด หลังจากที่ครั้งแรกดูเหมือนว่า ความคิดของคนที่เข้าประชุมจะตันกันเสียหมด
ถ้าพูดถึงการระดมสมองเพื่อค้นหาความคิดสร้างสรรค์ใหม่ๆแล้ว มีขั้นตอนหลักๆอยู่ 3 อย่างที่ต้องคำนึงถึงเพื่อให้เกิดความคิดที่หลากหลายในแง่มุมที่แตกต่าง อย่างแรกคงเป็นเรื่องของผู้ที่อยู่ในห้องประชุม (มีใครในที่ประชุมบ้าง?) อย่างที่สองเป็นช่วงเวลาระหว่างการระดมสมอง (ใครมีโอกาสได้พูดบ้าง?) และอย่างที่สามคือ ภาษาท่าทางของผู้นำการระดมสมอง (การแสดงออกเป็นอย่างไร?) คราวนี้ลองมาดูในรายเอียดของแต่ละหัวข้อกัน
1.  ผู้ที่อยู่ในห้องประชุม
ถ้าคุณต้องการความคิดสร้างสรรค์ในหลากหลายรูปแบบ ผู้ที่อยู่ในห้องประชุมก็ควรจะมีหลากหลายรูปแบบด้วยเช่นกัน ยิ่งถ้าต้องการความคิดเห็นจากมุมมองของลูกค้า เพื่อให้ได้กลุ่มคนและทัศนคติที่ใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด คุณคงต้องพยายามให้คนห้องประชุมมีการคละเพศมากที่สุด ถ้าเป็นไปได้ควรจะเป็นทั้งผู้ชายและผู้หญิงอย่างละครึ่ง

นอกจากนี้ยังมีในเรื่องของประสบการณ์ เพื่อความหลากหลาย คุณจำเป็นต้องมีผู้เข้าประชุมที่คละกันระหว่างคนที่มีประสบการณ์มานาน ประสบการณ์ปานกลาง และมีประสบการณ์น้อย อย่าลืมว่า ด้วยประสบการณ์ที่น้อย คนเหล่านี้อาจจะมองอะไรที่แหวกแนวได้มากกว่า และยิ่งถ้าความคิดสร้างสรรค์ที่คุณต้องการเป็นความคิดสำหรับการใช้ระดับนานาชาติด้วยแล้ว คนที่อยู่ในห้องก็ควรจะมาจากหลากหลายเชื้อชาติเพื่อที่คุณจะได้สามารถเข้าใจถึงวัฒนธรรมในแต่ละประเทศ ยกตัวอย่างของบริษัทรถยนต์แห่งหนึ่งที่เพิ่งออกนวัตกรรมตัวใหม่เกี่ยวกับกันชนรถยนต์ที่ยืดหยุ่น โดยกันชนที่ยืดหยุ่นนี้จะช่วยลดแรงกระแทกถ้าเกิดอุบัติเหตุขึ้น ซึ่งเมื่อเขาระดมสมองเพื่อขอความคิดเห็นจากนานาชาติในการนำกันชนตัวนี้ออกมาใช้เป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วโลก ปรากฏว่า คนไทยที่เข้าร่วมประชุมเป็นประเทศแรกที่บอกว่า กันชนลักษณะนี้ไม่สามารใช้ในเมืองไทยได้ เพราะเมืองไทยมีการจอดรถซ้อนคัน และต้องมีการเข็นรถอยู่เสมอ ซึ่งการเข็นรถของเมืองไทยคือการเข็นจากกันชนเพื่อให้กันชนอีกด้านหนึ่งชนกับกันชนของรถอีกคันหนึ่ง ซึ่งกันชนที่ยืนหยุ่นนี้อาจมีปัญหาได้ ทั้งจากการเข็นของคน และจากการชนหรือกระแทกเป็นประจำ

จะเห็นได้ว่า ถ้าไม่มีการระดมสมองในรูปแบบนานาชาติ ปัญหาเกี่ยวกับกันชนสำหรับบริษัทรถยนต์นี้คงเกิดขึ้นเมื่อนำมาใช้งานจริงอย่างแน่นอน

2.  ในช่วงเวลาระหว่างการประชุม ใครมีโอกาสได้พูดบ้าง?
ในฐานะที่คุณเป็นผู้ดำเนินการระดมสมอง สิ่งหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงเสมอคือ การแสดงออกถึงความสนใจที่คุณมีให้กับทุกคน การเรียกใครคนใดคนหนึ่ง กลุ่มใดกลุ่มหนึ่งขึ้นมาแสดงความคิดเห็นเสมอ จะทำให้ความคิดเห็นไปกระจุกอยู่ที่คนเพียงกลุ่มเดียวเท่านั้น และคนที่เหลือก็จะไม่ใส่ใจในการแสดงความคิดเห็นออกมา

คุณต้องดูด้วยว่า คนทุกคนมีโอกาสในการแสดงความคิดเห็นและพูดออกมาอย่างเท่าเทียมกันหรือไม่ อย่ามุมเน้นความสนใจไปที่คนที่ต้องการจะพูดเท่านั้น ด้วยวัฒนธรรมของคนไทยที่เรารู้กันเป็นอย่างดี หลายๆคนมีความคิดที่ดี แต่ถ้าไม่ถามก็จะไปพูดหรือบอกออกไป ดังนั้นคุณต้องถามความคิดเห็นจากคนที่ไม่ค่อยพูดด้วยเช่นกัน

ในขณะเดียวกัน ก็จะมีคนอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่กล้าพูดต่อหน้าคนเป็นจำนวนมาก คุณอาจจะต้องใช้วิธีในการเขียนแทน แจกกระดาษให้กับผู้เข้าร่วมประชุมทุกคน ให้แต่ละคนเขียนไอเดียออกมาแบบสั้นๆ หลังจากเก็บกลับมาทำการจัดกลุ่มให้กับความคิดเห็นเหล่านั้นและสอบถามเพื่อหาข้อมูลเพิ่มเติมจากความคิดเห็นเหล่านั้น

และสุดท้าย ถ้าคุณไม่เข้าใจในสิ่งที่ผู้เข้าประชุมพูด อย่าละเลยแล้วข้ามไปที่คนต่อไป จงหยุดและถามเขาสักนิดเพื่อความเข้าใจ เพราะสิ่งที่คุณไม่เข้าใจอาจจะเป็นไอเดียที่ดีที่คาดไม่ถึงก็เป็นได้

3.  ภาษากายของผู้นำการระดมสมอง
ภาษากายมีตั้งแต่การสบตากันระหว่างผู้นำกับผู้เข้าร่วมประชุม ไม่ใช่เฉพาะกับคนที่กำลังพูดเท่านั้น แต่กับทุกคนในที่ประชุม คุณเคยเข้าไปในห้องประชุมแล้วผู้นำการประชุมไม่เคยสบตาคุณเลยไหม คุณรู้สึกอย่างไร เช่นเดียวกันถ้าคุณเป็นผู้นำการปรุชุม คุณต้องอย่าให้เกิดความรู้สึกเช่นนั้นขึ้น

นอกจากนี้ในส่วนของอาการแสดงออกถึงความเห็นด้วยเวลาที่ผู้เข้าประชุมพูดหรือแสดงความคิดเห็นแล้วตรงกับความคิดเห็นของคุณ บางครั้งคุณอาจจะไม่ได้ตั้งใจ แต่ลองสังเกตตนเองดูว่า เวลาที่มีคนพูดอะไรที่คุณเห็นด้วย คุณจะเริ่มพยักหน้าหรือไม่ หรือคุณเริ่มพูดเพื่อเสริมแนวความคิดของเขาหรือเปล่า ไม่ว่าจะเป็นความตั้งใจหรือไม่ก็ตาม คุณต้องระวังในเรื่องนี้ให้มาก เพราะนั่นจะทำให้คนที่เหลือมองว่า คุณกำลังสนับสนุนความคิดเห็นของคนบางคนหรือบางกลุ่มอย่างออกนอกหน้าหรือไม่

สถานที่ที่คุณยืนก็มีส่วนสำคัญในการทำให้ผู้เข้าร่วมประชุมอยากหรือไม่อยากมีส่วนร่วม การยืนหันหน้าหรือหันหลังให้ใครล้วนมีผลต่อความรู้สึกทั้งสิ้น

หลายคนอาจจะเริ่มคิดแล้วว่า สิ่งที่เขียนนี้ดูเหมือนจะเป็นการคิดมากไปเองหรือเปล่า ถ้าคุณคิดอย่างนั้น ลองจิตนาการดูว่าถ้าคุณเป็นผู้เข้าประชุมที่ไม่เคยได้รับความสนใจจากผู้นำการประชุม ไม่เคยสบตากัน ไม่เคยถูกเรียกให้พูด คุณจะรู้สึกอย่างไร คุณยังอยากจะเข้าร่วมประชุมและเสนอความคิดเห็นหรือไม่ หรือถึงคุณเสนอความคิดเห็นแล้ว แต่ผู้นำการประชุมไม่สนใจ แถมบางที่ยังดูถูกความคิดเห็นของคุณด้วยซ้ำ คุณอยากจะเข้าประชุมกับผู้นำการประชุมลักษณะนี้อีกหรือเปล่า คุณยังอยากจะแสดงความคิดเห็นอีกหรือไม่

ดังนั้นสิ่งสำคัญในการที่จะให้การระดมสมองเกิดความคิดสร้างสรรค์มากที่สุด จำเป็นต้องสร้างบรรยากาศที่เป็นมิตรและรู้สึกปลอดภัยที่จะแสดงความคิดเห็น มีภาวะผู้นำที่แข็งแกร่ง และมีความหลากหลายในหมู่สมาชิกที่ประชุม แล้วคุณจะได้ความคิดที่สร้างสรรค์และหลากหลายแน่นอน
 
อภิวุฒิ พิมลแสงสุริยา
กรรมการผู้จัดการ
บริษัท ออคิด สลิงชอท จำกัด
apiwut@riverorchid.com
www.orchidslingshot.com