พัฒนาทักษะด้านความคิด

       ถ้าพูดถึงทักษะที่สำคัญสำหรับผู้นำแล้ว ยิ่งระดับสูงมากเท่าไร ความสำคัญของทักษะที่เกี่ยวข้องกับความคิดก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น โดยเฉพาะทักษะในเรื่องการมองภาพใหญ่ (Conceptual) และการคิดเชิงกลยุทธ์ (Strategic)

       ก่อนที่จะไปถึงวิธีการพัฒนาทักษะเหล่านี้ ผมอยากชี้ให้เห็นก่อนว่า ทักษะหลักๆของผู้นำนั้น ประกอบไปด้วย 3 ปัจจัย คือ ทักษะเรื่องงาน ทักษะเรื่องคน และทักษะเรื่องคิด ซึ่งสำหรับผู้นำในระดับต้นหรือระดับหัวหน้างาน ความจำเป็นของทักษะเรื่องงานมีความสำคัญมากกว่าทักษะเรื่องความคิด
แต่เมื่อตำแหน่งเริ่มสูงขึ้น ความจำเป็นของทักษะเรื่องงานจะลดลง ในขณะที่ทักษะเรื่องความคิดจะมากขึ้น ส่วนทักษะเรื่องคนนั้น แน่นอนว่าสำหรับผู้นำย่อมจำเป็นต้องมีทักษะนี้มากกว่าผู้ที่อยู่ในระดับพนักงาน เพราะผู้นำต้องประสานกับคนรอบข้างไม่ว่าจะเป็นหัวหน้า ลูกน้อง เพื่อนร่วมงาน หรือแม้แต่ลูกค้าหรือบุคคลอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งภายนอกและภายใน
       เมื่อเข้าใจถึงความจำเป็นของทักษะเรื่องความคิดแล้ว คราวนี้มาคุยถึงแนวทางในการพัฒนาทักษะดังกล่าวกันบ้าง ทักษะเรื่องความคิดนี้ประกอบไปด้วยสองส่วน คือ ทักษะด้าน Conceptual และทักษะด้าน Strategic
ทักษะด้าน Conceptual เป็นทักษะในการมองภาพใหญ่ ทักษะที่มองเห็นรูปแบบหรือองค์ประกอบบางอย่างที่เหมือนกัน และมองเห็นความเชื่อมโยงของกันและกัน สำหรับผู้ที่มีทักษะการมองภาพใหญ่ (Conceptual) ได้ดี จะสามารถมองเห็นความคล้ายคลึงกันของสิ่งต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นและสามารถเชื่อมโยงกับเรื่องบางเรื่องได้อย่างรวดเร็ว การพัฒนาทักษะ Conceptual นี้ สามารถทำได้โดยอาศัยสถานการณ์บางอย่างที่จำเป็นต้องใช้ทักษะดังกล่าว ซึ่งเมื่อพบกับสถานการณ์นั้นๆ ต้องเรียนรู้ที่จะตั้งคำถามให้กับตนเองดังต่อไปนี้
1. สถานการณ์ดังกล่าวมีองค์ประกอบอะไรที่เกี่ยวโยงกันบ้าง และความเกี่ยวโยงเหล่านั้นมีผลกระทบต่อกันอย่างไร
2. ลองขยายขอบเขตความคิดดูว่า มีปัจจัยอื่นอีกไหมที่เกี่ยวข้องแต่อาจจะไม่เผยออกมาให้เห็นอย่างชัดเจน หรือ มีเบื้องหลังอะไรที่เป็นประเด็นสำคัญอีกหรือไม่
3. สถานการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้นึกถึงเรื่องอะไรบ้าง มีสถานการณ์ใดที่คล้ายคลึงกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นหรือไม่
4. จากสิ่งที่เกิดขึ้นและจากการวิเคราะห์ ทำให้พอมองเห็นภาพอะไรบ้าง แล้วภาพที่เห็นช่วยให้เข้าใจสิ่งต่าง ๆ อย่างชัดเจนขึ้นไหม หรือทำให้เห็นแนวทางในการแก้ไขหรือไม่

       ข้างต้นเป็นแนวทางคราว ๆ ในการพัฒนาทักษะการมองภาพใหญ่ (Conceptual) แต่ถ้าต้องการเรียนรู้เรื่องนี้อย่างจริงจัง ผมแนะนำให้เพิ่มเติมความรู้ในเรื่องของการคิดอย่างเป็นระบบหรือ Systems Thinking สำหรับทักษะด้าน Strategic นั้น เป็นทักษะในเชิงกลยุทธ์ ซึ่งมีที่มาจากระบบความคิดในการทำงานของทหารที่จะเอาชนะฝ่ายตรงข้าม เมื่อนำมาปรับใช้ในเชิงธุรกิจจึงกลายเป็นทักษะหรือความสามารถในการเลือกว่าจะลงทุนเมื่อไรและที่ไหนดี – การลงทุนไม่ได้หมายถึงการลงทุนในเชิงเงินทองเท่านั้น การลงทุนยังรวมไปถึงการลงทุนในเชิงของเวลา กำลัง ทรัพยากรและอื่นๆ ด้วย
สำหรับผู้ที่มีทักษะในเชิงกลยุทธ์ที่แข็งแกร่ง จะสามารถมองเห็นปัญหา่ได้ว่าตรงไหนเป็นจุดอ่อน ตรงไหนที่ลงทุนแล้วจะได้ผลตอบแทนดีที่สุด สามารถที่จะคาดการณ์ล่วงหน้าได้ว่าฝ่ายตรงข้ามจะเดินเกมอย่างไร และมีความสามารถในการประเมินจุดแข็งและทรัพยากรที่ตนเองมีอยู่ได้อย่างสมจริง เช่นเดียวกันกับการพัฒนาทักษะการมองภาพใหญ่ (Conceptual) การจะพัฒนาทักษะเชิงกลยุทธ์นี้ได้ จำเป็นต้องอาศัยสถานการณ์ที่เอื้อต่อการพัฒนา ดังนั้นหากอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องตัดสินใจว่าจะลงทุนอย่างไร ลองนึกถึงขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. ระบุให้ได้ว่าปัจจัยอะไรบ้างที่มีผลต่อความสำเร็จในการตัดสินใจที่กำลังจะทำ
2. ประเมินความไม่แน่นอนของปัจจัยแต่ละตัวว่ามีสูงหรือต่ำมากน้อยกว่ากันเพียงใด หลังจากนั้นจึงจัดลำดับความสำคัญของการตัดสินใจลงทุนแต่ละตัว
3. สำหรับปัจจัยที่อยู่ในกลุ่ม “สูง-สูง” กล่าวคือ มีปัจจัยความไม่แน่นอนสูง และมีความสำคัญอย่างมากที่ต้องลงทุน ลองทำการวิเคราะห์หาช่วงเวลาที่เหมาะสมสำหรับการลงทุนที่ให้ผลลัพธ์และผลตอบแทนที่เหมาะสม อย่างที่ต้องการ
4. นอกจากนี้ ลองมองหาทางเลือกอื่น ๆ ในการตัดสินใจ เปรียบเทียบกันว่า มีทางเลือกใดที่ให้ผลตอบแทนที่ใกล้เคียงกันแต่มีความเสี่ยงน้อยกว่า หรือหากมีทางเลือกอื่นที่สามารถให้ผลตอบแทนดีภายใต้สถานการณ์บางอย่าง จงมองสถานการณ์ดังกล่าวเป็น “คำเตือนล่วงหน้า” ซึ่งจะช่วยให้สามารถคิดและโยกย้ายทรัพยากรต่าง ๆ ได้อย่างเหมาะสม

       แน่นอนว่าสำหรับการพัฒนาทักษะในเชิงกลยุทธ์นี้ คุณสามารถหาหลักสูตรที่เชื่อมโยงในการพัฒนาทักษะดังกล่าวได้ เช่นหลักสูตรว่าด้วยเรื่องของการตัดสินใจ หรือการบริหารความเสี่ยง เป็นต้น ทักษะเรื่องของแนวคิดนี้ (Conceptual and Strategic Skills) เป็นทักษะที่ไม่จำเป็นต้องอาศัยพรสวรรค์ แค่มีพรแสวงในการพัฒนาตนเอง ก็สามารถมีทักษะที่ดีได้เช่นกัน…เชื่อผม!
 
อภิวุฒิ พิมลแสงสุริยา
กรรมการบริหาร
บริษัท ออคิด สลิงชอท จำกัด
apiwut@riverorchid.com
www.orchidslingshot.com